PHP (Hypertext Preprocessor) — bu server tomonida ishlaydigan ochiq kodli dasturlash tili bo‘lib, asosan veb-sahifalarni yaratish va dinamik veb-ilovalarni ishlab chiqish uchun qo‘llaniladi.
PHP haqida asosiy ma’lumotlar:
- Dastlab chiqarilgan yili: 1995-yil
- Yaratgan: Rasmus Lerdorf
- Keng qo‘llanilishi: Veb-ishlab chiqish, ayniqsa server tomoni skriptlari uchun.
- So‘nggi versiyasi: PHP 8.3 (2024-yil holatiga ko‘ra)
- Sintaksis jihatidan: C va Perl dasturlash tillariga o‘xshash.
PHP’ning asosiy xususiyatlari:
- Serverda bajariladi – PHP kodi serverda bajariladi va foydalanuvchiga natija (odatda HTML) yuboriladi.
- HTML bilan uyg‘un ishlaydi – PHP kodlari HTML fayllar ichiga yozilishi mumkin.
- Ma’lumotlar bazasi bilan ishlaydi – MySQL, PostgreSQL, SQLite kabi ma’lumotlar bazalari bilan ishlay oladi.
- Kengaytirilgan imkoniyatlar – Fayllar bilan ishlash, cookie va sessiyalarni boshqarish, shakllarni qayta ishlash va boshqalar.
- Platformadan mustaqil – PHP kod har xil platformalarda (Windows, Linux, Mac) ishlay oladi.
PHP dasturiga oddiy misol:
php CopyEdit <?php echo "Salom, dunyo!"; ?>Bu kod sahifaga Salom, dunyo! degan matn chiqaradi.
PHP’ning ishlash prinsipi:
- Foydalanuvchi brauzeri orqali PHP faylni so‘raydi.
- Server (masalan, Apache) bu faylni PHP interpreteri orqali bajaradi.
- PHP kodi bajarilib, HTML natijasi foydalanuvchiga yuboriladi.
PHP WordPress, Joomla, Drupal kabi mashhur CMS’larning asosi hisoblanadi va hali ham millionlab veb-saytlarda ishlatilmoqda.